Nhân ngày Đô thị Việt Nam 8-11: Xây dựng đô thị tăng trưởng xanh

Quá trình phát triển đô thị bền vững ở Việt Nam đang ở trong giai đoạn đầu với nhiều khó khăn và thách thức. Bên cạnh nỗ lực tăng cường thể chế và xác định các mô hình phù hợp để quản lý và phát triển hệ thống đô thị theo đúng các chương trình và định hướng của quốc gia, việc nghiên cứu tìm kiếm các giải pháp xây dựng đô thị tăng trưởng xanh là hết sức cần thiết.

Các thách thức trong phát triển đô thị

Thế giới đang diễn ra quá trình đô thị hóa nhanh, nhất là ở khu vực Châu Á. Theo báo cáo của Liên Hiệp quốc, năm 2011 dân số đô thị toàn cầu là 3,63 tỷ người, chiếm 52,1% dân số thế giới.  Dự báo trong 20 năm tới, con số đó sẽ tăng thêm gần 1,4 tỷ người, bằng 1/3 dân số đô thị hiện nay. Đây là xu thế tất yếu và cũng tạo ra sức ép rất lớn lên các đô thị về nhiều mặt: cung cấp nhà ở, cơ sở hạ tầng thiết yếu cho người dân đô thị, xử lý ô nhiễm môi trường... Bên cạnh đó, tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai và các ảnh hưởng bất lợi của môi trường đang và sẽ gia tăng ở các nước đang phát triển trong khu vực châu Á. Trong bối cảnh đó, việc xác định phương thức phát triển bền vững thông qua việc xây dựng đô thị tăng trưởng xanh có ý nghĩa quan trọng đối với các quốc gia trên thế giới. Nhiều nghiên cứu cho thấy các giải pháp xây dựng đô thị tăng trưởng xanh tại các nước trên thế giới tập trung việc tích hợp các phương thức quy hoạch, quản lý đô thị và phát triển kinh tế sử dụng năng lượng hiệu quả, carbon thấp với việc tăng cường khả năng ứng phó với thiên tai.

Trong hơn 20 năm qua, cùng với tăng trưởng kinh tế, Việt Nam đã và đang trải qua quá trình đô thị hóa nhanh với nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển đô thị gắn với các mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Hệ thống các đô thị phát triển nhanh cả về quy mô và chất lượng. Tính đến tháng 12-2012, Việt Nam đã có 765 đô thị với tỷ lệ đô thị hoá đạt 32,45%. Khu vực đô thị hàng năm đóng góp tỷ trọng lớn trong GDP của cả nước, khẳng định vai trò động lực phát triển kinh tế, chuyển dich cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động cho các vùng và cả nước. Tuy nhiên, phát triển đô thị tại Việt Nam còn bộc lộ một số hạn chế. Chất lượng đô thị chưa theo kịp với số lượng. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội chưa đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Tình trạng ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường do rác thải, nước thải chưa được xử lý ngày càng tăng. Việc sử dụng tài nguyên, năng lượng lãng phí gây mất cân bằng sinh thái, suy thoái môi trường. Đa số các thành phố lớn, các trung tâm công nghiệp của Việt Nam đều tập trung ở các vùng đồng bằng thấp, các khu vực ven biển. Đây là những khu vực dễ bị tổn thương trước tác động của biến đổi khí hậu (bão, lũ và nước biển dâng).

Tăng cường giải pháp xây dựng đô thị tăng trưởng xanh

Để xử lý hiệu quả các vấn đề đang tồn tại và đối phó kịp thời với thách thức mới, việc xác định các giải pháp phù hợp để xây dựng đô thị tăng trưởng xanh, phát triển bền vững có tầm quan trọng đặc biệt. Chính phủ Việt Nam đã ban hành Chiến lược Bảo vệ môi trường Quốc gia (2003), Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh thời kỳ 2011-2020 và tầm nhìn đến 2050, trong đó đặt ra các yêu cầu và mục tiêu phát triển bền vững. Với mục tiêu cụ thể hóa các Nghị quyết và Chiến lược của Đảng và Chính phủ, tăng cường thể chế phát triển đô thị, Bộ Xây dựng đã và đang tích cực soạn thảo trình Chính phủ thông qua những chương trình và văn bản quy phạm pháp luật mới: Chương trình phát triển đô thị quốc gia giai đoạn 2012-2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Nghị định 11/2013/NĐ-CP về Quản lý đầu tư phát triển đô thị… Đồng thời tăng cường chỉ đạo triển khai thực hiện Định hướng Phát triển hệ thống đô thị Quốc gia đến năm 2020, Chương trình nâng cấp đô thị quốc gia đến năm 2020, Chương trình phát triển đô thị quốc gia  giai đoạn 2012-2020... và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển đô thị Việt Nam ứng phó biến đổi khí hậu để thực hiện Nghị quyết Trung ương số 24/NQ-TW khóa XI về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Các giải pháp xây dựng đô thị tăng trưởng xanh đang được tập trung nghiên cứu và thực hiện đều phải tính đến các điều kiện kinh tế - xã hội hiện tại và trong tương lai của đất nước. Các giải pháp này tập trung vào các lĩnh vực cơ bản sau:

Một là, xác định mô hình đô thị tăng trưởng xanh ở Việt Nam thông qua việc khảo sát đánh giá toàn diện các vấn đề, thách thức và nghiên cứu xây dựng mô hình đô thị tăng trưởng xanh phù hợp với các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Hai là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về phát triển đô thị. Đẩy nhanh việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quy hoạch quản lý phát triển đô thị theo hướng xây dựng các thành phố xanh. Nghiên cứu ban hành và ứng dụng hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn trong việc tiết kiệm năng lượng, tài nguyên, giảm thiểu khí nhà kính trong đánh giá công tác quy hoạch và phát triển đô thị. Ban hành những quy định khuyến khích và bắt buộc chủ đầu tư ứng dụng những giải pháp quy hoạch, kiến trúc và công nghệ xanh khi xây dựng và cải tạo các công trình hiện có ở đô thị.

Ba là, lồng ghép các phương thức quy hoạch và quản lý đô thị sử dụng năng lượng hiệu quả, carbon thấp với việc tăng cường khả năng ứng phó với thiên tai, biến đổi khí hậu. Rà soát, điều chỉnh bổ sung quy hoạch đô thị và các quy hoạch khác áp dụng các phương thức sử dụng năng lượng hiệu quả, carbon thấp với việc tăng cường khả năng ứng phó với thiên tai. Đồng thời, lồng ghép cách tiếp cận mới về quy hoạch đô thị (ví dụ áp dụng mô hình CDS - kết hợp quy hoạch chiến lược hợp nhất, kế hoạch đầu tư đa ngành và sự tham gia của cộng đồng) hướng tới mục tiêu đạt hiệu quả cao trên các lĩnh vực: kinh tế, xã hội, môi trường, ứng phó với thiên tai và phát triển bền vững.

Bốn là, nâng cao năng lực trong công tác quy hoạch, quản lý đô thị phù hợp với các yêu cầu mới. Cụ thể: Thực hiện các giải pháp toàn diện nâng cao năng lực các bộ làm công tác quy hoạch và quản lý đô thị để đội ngũ này có khả năng tìm kiếm, ứng dụng rộng rãi các tiến bộ khoa học - công nghệ trong xây dựng các đô thị tăng trưởng xanh. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức để người dân thay đổi lối sống, tích cực tham gia vào công tác xây dựng các thành phố sử dụng năng lượng hiệu quả, phát thải carbon thấp và có khả năng phòng chống chịu thiên tai.

Bộ Xây dựng đã phối hợp với Hiệp hội các đô thị Việt Nam, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam phát động chủ đề “Xây dựng đô thị tăng trưởng xanh”, triển khai trong năm 2014 và các năm tiếp theo. Đây là công việc liên quan đến nhiều ngành, đòi hỏi nỗ lực bền bỉ, nguồn lực đa dạng. Do vậy, cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp phù hợp nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của các ngành các cấp, đặc biệt là chính quyền các đô thị cùng sự tham gia của các tổ chức trong nước và quốc tế, các nhà nghiên cứu và cả nỗ lực của cộng đồng vì một đô thị xanh tương lai, phát triển bền vững.

Đỗ Viết Chiến

Cục trưởng Cục Phát triển đô thị, Bộ Xây dựng

08-11-2013